Biblioterapia to świadomy proces, w którym literatura staje się narzędziem wspierającym zdrowie psychiczne i rozwój intelektualny. Polega na doborze odpowiednich tekstów- książek, opowiadań, poezji w taki sposób, by odpowiadały na konkretne potrzeby emocjonalne czy psychologiczne uczestników zajęć. To także zamierzone oddziaływanie poprzez czytanie, słuchanie lub oglądanie odpowiednio dobranych książek, fragmentów utworów, oglądanie i słuchanie adaptacji utworów literackich w formie audiobooków oraz ekranizacji. Biblioterapia wykorzystuje różne metody pracy. Nie jest to tylko czytanie, słuchanie, oglądanie. Może to także być odgrywanie ról, zabawy teatralne, zabawy muzyczne i ruchowe oraz tworzenie plastyczne, związane z przepracowywanym tekstem dobranym do konkretnego problemu, sytuacji, która jest przedmiotem terapii. Z biblioterapii wywodzi się bajkoterapia, która opiera się na wykorzystaniu bajek psychoterapeutycznych oraz psychoedukacyjnych. Bajki mają na celu zaspokojenie potrzeb emocjonalnych np. podniesienie poczucia własnej wartości czy redukcję napięcia ale też mają za zadanie edukować, dostarczać wiedzy o konkretnym problemie lub nakłaniać do zmiany zachowania.
Szczególnie w pracy z osobami z niepełnosprawnością intelektualną ważny jest dobór odpowiednich pozycji literackich albo, zrozumiałych dla odbiorców, ich filmowych bądź animowanych adaptacji. Często dla osób niepełnosprawnych intelektualnie problemem jest zrozumienie otaczającego świata, nawet tego najbliższego. Dlatego też literatura oraz jej dostępne interpretacje będą dobierane w sposób, który pozwoli na zrozumienie prezentowanych treści.
Głównym celem zajęć biblioterapeutycznych jest pomoc w zrozumieniu własnych emocji oraz emocji innych ludzi, a także w rozwijaniu umiejętności radzenia sobie z trudnymi emocjami (wspieranie rozwoju emocjonalnego). Biblioterapia wspomaga nawiązywanie i utrzymywanie relacji społecznych, a także rozumienie norm społecznych, rozwija poczucie empatii i zrozumienia innych ludzi (poprawa umiejętności społecznych).
Zajęcia prowadzone tą metodą pomagają w rozwijaniu umiejętności słuchania
oraz interpretowania tekstu, a także w poszerzaniu wiedzy (wspieranie rozwoju intelektualnego). Mają także zadania rewalidacyjne, m.in. rozwijają umiejętności kognitywne, w tym skupienie uwagi, wyobraźnię oraz kreatywność. Przy pomocy terapeuty mogą pomóc w identyfikowaniu problemów, rozumieniu ich przyczyn i opracowywaniu strategii radzenia sobie w różnych sytuacjach życiowych. Odpowiednio dobrana forma będzie także rozwijała umiejętności współdziałania w grupie oraz współpracy z terapeutą. Będzie pobudzała do podejmowania samodzielnej aktywności twórczej i wyrabiała poczucie przynależności do grupy. Udział w zajęciach z wykorzystaniem tekstów literackich oraz ich adaptacji wzmocni poczucie własnej wartości, pomoże w odnalezieniu swoich mocnych stron i umiejętności,
a także w wzmocnieniu wiarę we własne możliwości.
